Vaskrs ove godine slavimo u malo drugačijim okolnostima, ali nam i sada ostaje dilema – Hristos vaskrse, Hristos vaskrs, Hristos voskrese, Hristos voskrse – kako se pravilno kaže?

Ako čestitate iskreno i što bi se reklo od srca, nećete puno pogrešiti. I jednostavno “Srećan Uskrs” je sasvim dovoljno i ispravno iako se zapravo spominje nekoliko varijanti pozdrava i čestitanja povodom velikog hrišćanskog praznika. Tu je Uskrs – srpsko narodno, Vaskrs – staro srpsko književno i crkveno i Voskresenije današnje srpsko crkveno.

Naravno, gramtika ima tu šta da kaže i prema današnjem opšteprihvaćenom rečniku Matice srpske, najpravilnije bi bilo reći: “Hristos vaskrse”! Pored toga ispravno je i “Hristos voskrese”.

Izvorni oblici reči kao što su Vaskrs, Vaskrsenije, Vaskrsnuti, Vaskrse potiču iz starog srpkog crkvenog i književnog jezika. Ove reči u prevodu označavaju uskrsnuće, odnosno ustajanje iz mrtvih i ponovno oživljavanje.

Takozvani srpskoslovenski jezik, nastao je u vreme kada su Srbi primili slovensko bogosluženje i slovensku pismenost, tokom X veka. Od tada pa do prvih decenija XV veka, Srbi su pomenute reči izgovarali sa poluglasnikom iza početnog “V”, a od XV veka pa nadalje izgovaraju ih sa “A”. Dakle to je reč Vaskrs.

Negde od sredine XVIII veka do danas ruskoslovenski jezik se upotrebljava u Srpskoj pravoslavnoj crkvi kao zvaničan crkveni jezik. U tom crkvenom jeziku reči o kojima govorimo izgovaraju se na ruski način, sa “O” u prvom slogu, Voskresenije, Voskresnuti, Voskrese.

Reč Uskrs pripada srpskom narodnom jeziku, u kojem je u veoma davno vreme početno “U” dobijeno od starog početnog “V”.

Da je razlika između reči Uskrs i Vaskrs zapravo političkog karaktera piše u Srpskom jezičkom priručniku, čiji su autori Pavle Ivić, Ivan Klajn, Mitar Pešikan i Branislav Brborić. U ovom Priručniku piše da postoji veliki broj hrvatskih reči čije preuzimanje ne dolazi u obzir, ali i da je “broj takvih reči donekle i veštački povećan poslednjih godina, politički motivisanim (mada sasvim nenaučnim) tvrdnjama da je tobože domovina “hrvatski”, a samo otadžbina srpski, ili da “hrvatske” oblike Uskrs, uskršnji treba zameniti “srpskim” Vaskrs, vaskršnji”.

Ipak, u Pravopisu srpskog jezika piše da, iako se obe reči koriste u srpskom književnom i narativnom izrazu, izvesne razlike postoje. One su stilskog karaktera, pa je tako prefiks “vas-” svečaniji, a prefiks “us-” pripada stilski neutralnom standardu.

Tako da je potpuno ispravno i u duhu našeg srpskog jezika i pravoslavlja čestitati i Usrks, kao i Vaskrs. Dakle – srećan Uskrs, uz pozdrav: “Hristos Vaskrse” svima koji u nedelju slave!

 

Izvor: Noizz.rs