Vinova loza (Vitis vinifera) je vjerovatno najopisanija i najopjevanija među svim biljkama.
Ne postoji jasna arheološka građa koja govori kada se vinova loza počela uzgajati na području Hercegovine. Pet hiljada godina prije nove ere je period kada ljudska zajednica s destruktivnog lovačkog načina života polako prelazi na poljoprivredu.

 

 

U Hercegovini postoji dosta arheoloških tragova koji jasno govore o postojanju organizovanih zajednica, međutim sredstva koja su bila na raspolaganju prilikom istraživanja ovih lokaliteta nisu omogućavala detaljnu analizu nađenih uzoraka, tako da o tome, od čega su živjeli pripadnici tih zajednica, i jesu li još tada uzgajali vinovu lozu, možemo samo nagađati. U svakom slučaju, kada se govori o vinarstvu i vinogradarstvu, Hercegovina je regija koja se može pohvaliti s tradicijom dužom od 2200 godina, i tako se svrstava rame uz rame sa regijama i zemljama s vremenski respektabilnom tradicijom vezanom za uzgoj plemenite vinove loze i pripremi vina.

Prema istorijskim izvorima, vinovu lozu su iz njene postojbine, male Azije, na mediteran prenijeli Tračani, a njen uzgoj su prihvatili Iliri koji su tada naseljavali ove krajeve.

O uzgoju vinove loze u davna vremena najrječitije govori rimsko utvrđenje Mogorjelo , kod Čapljine, iz vremena Augusta Oktavijana gdje su na ulaznom portalu oslikani motivi vinove loze i pehari za vino. Takođe u unutrašnjost su se nalazile prostorije tzv. Villa rustica fructicaria, u kojima su se nalazile zemljane posude za čuvanje vina, tzv. dolie.

Period srednjeg vijeka tj., od propasti zapadnog rimskog carstva do turske okupacije, je i doba velike seobe naroda i dolaska Slovena u naše krajeve. Ovaj period ne obilježavaju neka značajnija arheološka saznanja, a vrijedni spomenici su svakako stećci čije postojanje datira između 13. i 15. vijeka, i koji često kao motive imaju mladice vinove loze kao i druge motive iz života pokojnika. Iz ovog vremena je povelja kralja Tvrtka iz 1353. u kojoj govori o vinu koje je pio u Suhoj (današnji Čitluk). Doba turske okupacije Hercegovine je počelo 1482. i traje sve do 1878., tačnije berlinskog Kongresa. U ovom periodu nije prekinut kontinuitet vinogradarsko vinarske proizvodnje, a ovo je i razdoblje kada se počinju uzgajati i prve stone sorte vinove loze.

Austro-Ugarska monarhija dobija pravo na Berlinskom kongresu da provede aneksiju BiH, i to je period u kom Hercegovina bilježi strelovit uspon u vinogradarskoj proizvodnji koji nije zabilježen nikad prije, a ni poslije. Vrijedno je pomena da je proizvodnja grožđa u 10 godina (1882.-1892.) sa 420 narasla na 9 300 tona. Otvorene su vinogradarsko vinarske stanice u Lastvi kod Trebinja i Gnojnicama kod Mostara, čiji je zadatak bio proučavanje i selekcija domaćih sorti vinove loze, introdukcija novih sorti, suzbijanje bolesti i štetočina vinove loze, te podizanje kvaliteta vina. Održavani su kursevi, te su u ovom razdoblju mladići iz Hercegovine odlazili u čuvenu vinogradarsku školu Kloster – Neuburg kod Beča.

Održavaju se prve izložbe vina u Mostaru i Trebinju kao i odlazak na međunarodna takmičenja u evropskim metropolama. Još je vrijedno pomena da je Hercegovina 1912. godine imala rekordne površine pod vinovom lozom 6040 ha. U ovo vrijeme se pojavila peronospora 1894. god., i filoksera 1913. godine.

Prvi svjetski rat je prepolovio površine pod vinovom lozom. Prva obnova vinograda od 1922.-1928. donekle je popravila stanje u vinogradarstvu, pa je već 1922. godine pod vinovom lozom bilo 3707 ha. U narednim godinama ponovo dolazi do stagniranja u vinogradarskoj proizvodnji, a razlozi takvog stanja se mogu tražiti u niskim otkupnim cijenama, visokom zaduženošću seljaka kao i ekonomskoj krizi. U ovom periodu je ukinuta i voćarsko vinogradarska zadruga u Lastvi.

Drugi  svjetski rat gotovo da je uništio vinogradarstvo u Hercegovini. Pedesetih godina prošlog vijeka otpočinje druga obnova vinograda Hercegovine, kada se pristupa novom načinu uzgoja vinove loze uz primjenu novih metoda, te se pristupa izgradnji savremenih Hepok-ovih vinarija u hercegovačkim gradovima, što vinogradarstvo i vinarstvo Hercegovine uzdiže do lidera u proizvodnji vina u bivšoj državi. Ovdje je zanimljiv podatak da je osamdesetih godina, od cjelokupnog izvoza vina Jugoslavije, 70 odsto otpadalo na vina Hepoka. Kruna razvoja vinogradarstva i dostignuća struke domaćeg čovjeka je podizanje kamenih vinograda u Blizancima, gdje se iz pitomog krša izvlači grožđe izuzetnog kvaliteta. Upravo ti vinogradi su danas primjer kako krš pretvoriti u vinograd, a sunce i svu hercegovačku žegu pretočiti u vino, i dobiti jedinstven kvalitet iz dvaju autohtonih sorti Žilavka i Blatina, te njihovih pratećih sorti.

Poslije posljednjeg rata, a posebno u periodu prvih godina ovog vijeka vinogradarstvo i proizvodnja vina ponovo dobijaju na važnosti te se velike površine ponovo zasađuju ovom plemenitom biljkom. Poseban uspon doživljava regija Trebinja, čiji vinari uspjevaju ponovo da se vrate na staze stare slave iz perioda Austro-Ugarske, te brojnim međunarodnim priznanjima za kvalitet podstaknu dalje omasovljavanje i tehnološki napredak ove djelatnosti. Uprkos teškim ekonomskim uslovima, iz godine u godinu povećavaju se površine zasađene vinovom lozom i obećavaju da će ova grana poljoprivrede biti jedan od stubova razvoja Hercegovine.

 

Hercegovina Promo 2. oktobar 2012.