Stižemo u jedan od najlepših gradova Republike Srpske, u kojem će biti održana tribina našeg lista „Sačuvajmo srpski jezik”, opažajući atmosferu donekle „povišenog napona” na ulicama, kolone automobila koje promiču sa stranačkim barjacima.

Taj metež deo je predizborne kampanje uoči lokalnih izbora u BiH, parola koje pripadaju svetu politike, dok će u drugačijem duhu govoriti učesnici „Politikine” tribine pred punim amfiteatrom Hidroelektrana na Trebišnjici: Miloš Kovačević, profesor Beogradskog, Kragujevačkog i Sarajevskog univerziteta, Milanka Babić, profesor Univerziteta u Istočnom Sarajevu, Jelica Stojanović, profesor na Filozofskom fakultetu u Nikšiću, Sreto Tanasić, profesor Univerziteta u Nišu, i Mihailo Šćepanović, profesor Filološkog fakulteta u Beogradu, kao i Gradimir Aničić, lektor našeg lista i pokretač projekta „Sačuvajmo srpski jezik”. Zašto je Trebinje mesto ovog susreta? Odgovor je dao Miloš Kovačević:

– Da nije bilo Trebinja, ne bi bilo ni Vukovog Dubrovnika.

Međutim, neizbežnim će se i u ovom razgovoru pokazati presudni uticaj politike na pitanja jezika i identiteta naroda i njegove države. Kako se više puta u toku ovog trebinjskog susreta moglo čuti, lingvisti najveću opasnost po srpski jezik i ćirilicu, kao identitetsko pismo srpskoga jezika, vide u njegovom preimenovanju na jezike država: na takozvani crnogorski, bošnjački i hrvatski jezik. Nebriga za maternji jezik počinje od osnovnog obrazovanja, pa se u činjenici da učenici nedeljno imaju više časova stranih jezika od časova srpskog nalazi i opasnost od potiskivanja sopstvenog jezika u korist drugih.

„Politikinu” akciju podržali su Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije, Ministarstvo prosvete i kulture RS, Eparhija zahumsko-hercegovačka i episkop Grigorije, kao i Udruženje „Ćirilica” iz Trebinja. Otvarajući skup, vladika Grigorije spomenuo je predizbornu viku i međustranačka nadmudrivanja o „realnom sektoru” i investicijama kao eho koji zaglušuje suštinska pitanja jedne kulture i njenog jezika.

– U svim tim predizbornim programima i obećanjima, nijedna stranka nije ni pomenula očuvanje srpskog jezika i ćirilice. U novije vreme sve više se čuje i to da treba glasati za onoga ko ljudima obezbedi egzistenciju. Ima i tu istine, međutim u Svetom pismu kaže se da čoveku malo vredi ako čitav svet zadobije, a pri tome duši svojoj naudi. Mislim da u prenosnom smislu možemo reći da su jezik i pismo duša jednog naroda – rekao je vladika Grigorije.

Po rečima Jelice Stojanović, srpski jezik i ćirilica u Crnoj Gori dovedeni su gotovo do istrebljenja, u korist novog identiteta ove države i pisanja njene nove istorije.

– U Crnoj Gori je u toku poslednje decenije izvršeno nasilje nad srpskim jezikom, nad istorijskim kontinuitetom i nasleđem, a ćirilica je svedena na najmanju moguću meru. U vaspitanju i obrazovanju srpski jezik je potpuno marginalizovan, sa težnjom da se sasvim izostavi, prećuti i zabrani – istakla je Jelica Stojanović.

Ako je jezik osnova identiteta jednog naroda, onda se na osnovu izlaganja Jelice Stojanović može suditi o haosu jezičkog standarda koji vlada u crnogorskim školama, u kojima se uči maternji jezik, odnosno: srpski, crnogorski, hrvatski, bošnjački. Obrazloženje ovakve jezičke politike je da „svako ima pravo da jezik zove svojim imenom”, pozivajući se na 20 odsto onih koji su se na popisu izjasnili da govore crnogorskim jezikom. Crnogorski jezik je 2007. godine proglašen službenim jezikom u Crnoj Gori, a srpski, bošnjački i hrvatski jezici su u službenoj upotrebi.

– Dakle, šta jeste „crnogorski jezik” niko nije mogao da zna, kako tada, tako ni danas, ali je bilo važno isforsirati ga formalno pravno – dodala je Jelica Stojanović, uz napomenu da je gramatika crnogorskog jezika prepisani hrvatski udžbenik za srednju školu.

Posle „školskih” primera preimenovanja srpskog jezika i lošeg stanja u kojem je danas srpski jezik, posetioci tribine postavljali su mnogobrojna pitanja, a najviše ih je bilo o tome kako zapravo da zaštitimo srpski jezik i one koji njime govore. Odgovor je i pre tih pitanja pružila profesorka Milanka Babić, naglasivši da se jezički standardi čuvaju najpre u okvirima državnih institucija, a Gradimir Aničić je kazao da je osnovni cilj „Politikine” akcije da se pokrene javnost i da se donesu podzakonska akta koja bi precizirala član 10. Ustava Srbije o upotrebi srpskog jezika i ćirilice.

– Srpski jezik u BiH je višestruko ugrožen, najpre preimenovanjem. Bošnjačka jezička politika, koja je u poslednje vreme vrlo agresivna u pogledu promocije „bosanstva” u okviru jezika i kulture, više se i ne usteže da bosanski naziv srpskog jezika predstavi kao jezik države Bosne i Hercegovine. To se desilo već u Dejtonu, samim tim što je tamošnji politički govor potpisan na četiri jezika: na engleskom, srpskom, hrvatskom i bosanskom – primetila je Milanka Babić, ističući da čak i oni umereniji bošnjački lingvisti smatraju da se bosanskim jezikom govori na čitavoj teritoriji BiH. Takođe, ona je govorila o opštebosanskom standardu, čiji je cilj da i srpski jezik u BiH proglasi bosanskim, sa manjim jezičkim specifičnostima.

– Srpska lingvistika u BiH ne sme da pristane na preimenovanje srpskog jezika u bosanski, a ćirilicu je neophodno zaštititi kroz obrazovni sistem i političke institucije – dodala je Milanka Babić.

U ime Instituta za srpski jezik obratio se Sreto Tanasić, a kako se moglo čuti, upravo takva institucija nedostaje i u BiH. Kada je govorio o Odboru za standardizaciju srpskog jezika, Tanasić je ukazao na to da jezička struka ipak radi svoj posao i da se stavlja na raspolaganje državi u pogledu jezičkog planiranja.

Mihailo Šćepanović zaključio je da smo sami krivi za ono što se dešava u srpskoj jezičkoj politici, a Miloš Kovačević podsetio je na to da svaki dan izumire po jedan od jezika, a da su u poslednjih 20 godina izumrla 32 jezika, prema studiji lingviste Dejvida Kristala.

– Najbrži način izumiranja jezika jeste njegovo preimenovanje – potvrdio je Miloš Kovačević, navodeći suprotan i poučan primer Grčke, koja svake godine u učenje grčkog jezika u Evropi ulaže više nego što Srbi ulažu u učenje srpskog jezika na prostoru na kojem se srpski govori. Kovačević je naveo slučaj (o kojem je i ranije pisao) prebacivanja odgovornosti povodom pitanja o tome koje se zapravo ministarstvo u Srbiji bavi pitanjem srpskog jezika.

– Jedan od prethodnih ministara kulture kazao je na to da se Ministarstvo kulture ne bavi jezikom, „jer kultura je kultura, a jezik je jezik”, dok su u Ministarstvu prosvete i nauke rekli da je Vinča važnija od pitanja jezika. Zanimljivo je da je i predsednik vlade tada smatrao da se tim problemom bave fakulteti. Ako se fakulteti „time bave”, a postoji Ministarstvo prosvete i nauke kome su fakulteti podređeni, a koje i ne zna šta se izučava na tim fakultetima, onda je jasno kakav je odnos prema srpskom jeziku – objasnio je Kovačević.

Na ovoj tribini Gradimir Aničić je podsetio publiku i na velika imena „Politikinih” urednika i saradnika koji su kao stvaraoci negovali srpski jezički izraz, među kojima su bili Hercegovac Dučić, zatim Nušić, Sremac, Bora Stanković, Ivo Andrić, Crnjanski, Ćopić, Isidora Sekulić, Danilo Kiš… i značaj „Politike” za srpski jezik i kulturu od 1904. godine do danas.

 

Izvor: Politika