Trebinje ne smije da zaboravi kraljicu Jelenu, ženu kralja Stefana Uroša i majku kraljeva Dragutina i Milutina, koju istorija pamti kao veoma pozitivnu ličnost – poručuje istoričar i arheolog Đorđo Odavić.

Od njene smrti prošlo je sedam stotina godina, ali je sveta kraljica vezala značajan dio svog života za Trebinje, ističe Odavić za Srnu.

Kraljica Jelena zaslužna je za utemeljenje školstva, širenje kulture i pismenosti među siromašnima, bila je vješta u diplomatiji i dala značajan doprinos snaženju srpske srednjevjekovne države.

Ona je prva srpska kraljica koju je crkva kanonizovala i njenu svetost proslavlja 12. novembra.

Odavić naglašava da je za Trebinje i njegovu kulturno-istorijsku baštinu važna činjenica da je najznamenitija kraljica dinastije Nemanjića značajan dio svog života stolovala upravo u Trebinju, gdje je na još neutvrđenoj lokaciji podigla dvor.

Kraljica Jelena otvorila je prve škole za djevojke, u kojima se učila pismenost, račun, pletenje i vez, a organizovano je i prepisivanje knjiga, jer u tom vremenu nije bilo štamparija, pa je ona, zajedno svojim učenicama, prepisivala knjige i darivala ih manastirima koji ih nisu imali.

„Zahvaljujući Jeleni, nastale su prve biblioteke u Srbiji, a tada su se zvale `knjigohranilišta`“, pojašnjava Odavić.

O porijeklu kraljice Jelene danas se malo zna – o njenom rodu najpreciznije govori pismo napuljskog kralja u kojem kraljicu oslovljava kao svoju rođaku, dok je legende po ženskoj liniji povezuju čak i sa vlastelinskom porodicom Merovinga, za koje se vjeruje da su po ženskoj liniji od Isusove krvi.

Mnogi se pitaju gdje se u Trebinju nalazio dvor kraljice Jelene?

Odavić kaže da se u legendi kao mjesto stolovanja pominju Podvori na Ljubomiru, selo Glavska, a ponajčešće Pridvorci, gdje postoje i ostaci arhitekture za koje se vežu do sada najozbiljnije pretpostavke da je tu bio dvorac kraljice Jelene.

„Pridvorci su zaista čest toponim za mjesta gdje su se nekada nalazili vlasteoski dvorovi, kao što je to slučaj sa toponimima Gradina, Gradište ili Crkvina, Crkvište – koji sa velikom izvjesnošću ukazuju na stare gradove i crkve na tim lokalitetima.

Navode se i neki mikrotoponimi u Pridvorcima koji ukazuju da u narodnom pamćenju postoji spomen na kraljicu Jelenu, te ostaci keramike za koje, međutim, nije jasno kom periodu pripadaju“, kaže Odavić.

Tu lokaciju u Pridvorcima Grad Trebinje zvanično je predložio da bude ubilježena u Prostorni plan Republike Srpske – kao dvor srpske kraljice.

Odavić smatra da bi dvorac trebalo tražiti u krugu Muzeja Hercegovine, gdje su već započeta arheološka istraživanja, te podsjeća da su tamo otkriveni ostaci arhitekture iz Srednjeg vijeka.

On kaže da bi se Trebinje, dok se ne steknu uslovi za opsežnija arheološka istraživanja, kraljici Jeleni moglo odužiti na simboličan način, po uzoru na već postojeću tradiciju vezanu za kraljičino ime.

„Trebalo bi napraviti aleju jorgovana, kao što je to uradio njen muž kralj Uroš, koji je posadio plave jorgovane dolinom Ibra koji i danas postoje i redovno se održavaju“ – navodi Odavić.

Izvor: frontal.rs/Srna