„Trebinje nije ni selo ni metropola. Ono je metafora, san! Ono je jedna svetla tačka u životu Hercegovaca, ono je mesto koje sanjaju da će se u njemu nastaniti onda kada budu ostareli. Trebinje je mediteran, jer dok u njemu sedite i gledate vrhove čempresa, osećate da je more iza brda…“ Ovako je grad na Trebišnjici opisao slikar i pisac Momo Kapor.
I zaista, ko jednom dođe u Trebinje, uvek će mu se vraćatišto zbog lepote grada, što zbog brojnih sadržaja koje nudi svojim gostima. U Trebinju ste gost samo jednom, onda postanete „domaći“.
 
O ljepotama ovog grada, njegovim znamenitostima, vinima i bogatoj trpezi razgovarali su novinari portala ekapija, sa Markom Radićem iz Turističke organizacije Grada Trebinja. Kako nam je rekao, grad na Trebišnjici poslednjih godina doživljava pravu turističku ekspanziju.
 
– Mnoštvo je uzroka koji su to uslovili, ali svakako da je jedan od najbitnijih, naravno uz izuzetan geo-prometni položaj i neposrednu blizinu velikih turstičkih centara poput Dubrovnika, Herceg Novog, i Kotora, te blagu mediteransku klimu, jedna kompleksna i veoma bogata i raznovrsna turstička ponuda kojom Trebinje raspolaže. Svojim sadržajima i kapacitetima Trebinje je danas spremno da odgovori na potražnju turističkog tržišta, na najrazličitije potrebe i upite. To su prepoznali akteri iz sveta turizma, veliki broj turističkih agencija, turoperatera i organizatora putivanja koji su Trebinje uvrstili u svoje itinerere, programe izleta i obilazaka i to mahom kao city break turističku destinaciju. Mi ćemo navesti da je Trebinje idealna turistička destinacija za mini odmor, a u ove tvrdnje uveriće se svi oni turisti koji nas posete u narednom periodu.

eKapija: Prema vašim iskustvima, kakvi su utisci onih koji dođu prvi put u Trebinje? Šta obično ističu kao najjače impresije?

– Veliki je broj pozitivnih stvari koje turisti primete kada nas posete. Ono što možemo navesti kao glavni adut je gostoprimstvo, topao i domaćinski odnos koji je od strane stanovnika Trebinja pružen gostima i turistima, a koji gotovo uvek ostane veoma zapažen. Takođe, oduševljeni su čistoćom i uređenošću centra grada, prirodnim okruženjem i visokim nivoom ekološke svesti zajednice, prijatnom mediteranskom klimom, zdravom hranom, kvalitetnim vinima, bogatstvom kulturno-istorijskih spomenika iz različitih epoha, velikim brojem verskih objekata različitih konfesija, itd.
Pogled na bedeme Starog grada (Foto: TO Trebinje)
Bitno je napomenuti da smo tokom protekle dve godine pokrenuli i sproveli specijalizovanu promotivnu akciju pod nazivom „Trebinje iz tvog ugla / Trebinje from your angle“ koja predstavlja jedinstven pionirski projekat koji ima za cilj da se kroz neposrednu komunikaciju sa turistima direktno na terenu prikupe njihovi utisci i impresije o gradu, koje su kasnije na jedan kreativan način bile obrađene i prezentovane svakodnevno na društvenim mrežama, a iste su korišćene kao input informacije pri izradi analiza tržišta i pojedinačnih periodičnih planova promocije i nastupa na tržištima.

eKapija: Koliko smeštajnih kapaciteta sada ima Trebinje?

– Proporcionalno uvećanju obima turističkog prometa kada je u pitanju broj registrovanih noćenja i poseta turista koji je kontinuirano beležen godinama unazad došlo je do proširenja ponude smeštaja i uvećanja broja ležajeva. Da bi adekvatno ilustrovali turističku ekspanziju Trebinja navešćemo podatak da je 2005. godine u Trebinju usluge smeštaja pružao jedan hotel sa oko 100 ležajeva. Danas, samo 15-ak godina kasnije, Trebinje raspolaže sa oko 3.000 ležajeva i to u najrazličitijim vrstama smeštajnih objekata (hoteli, moteli, hosteli, prenoćišta, vile, kampovi, privatni smeštajni objekti poput apartmana, kuća za odmor i soba za iznajmljivanje, te ostale vrste smeštajnih objekata).
Ovom prilikom posebno ćemo izdvojiti aktivnosti usmerene na pomake koji su evidentni kada je u pitanju registracija privatnih smeštajnih jedinica. Kao i ostale turističke destinacije, sve do pre dve godine susretali smo se sa problemom neregistovanog smeštaja u privatnom vlasništvu. Intezivnim terenskim radom, a u saradnji sa svim nadležnim institucijama, te posebnom akcijom usmerenom na dodelu vaučera za opremanje objekata vlasnicima koji evidentiraju svoju delatnost, uspešno je u legalne tokove poslovanja ušlo oko 300 novih registrovanih ležajeva. Dodaćemo da je ovo permanentna aktivnost, i da u budućnosti očekujemo dodatne ležajeve koji će ući u zvaničnu turističku ponudu.
Najave iz kompanije Swisslion kada je u pitanju turističko naselje „Bijeli Grad“, u okviru koga će se nalaziti 160 apartmana, Nacionalni restoran, te kongresni centar „Koloseum“ sa 600 sedećih mesta u okviru turističkog kompleksa „Grad sunca“, te inicijative privatnika koji planiraju investicije u smeštajne kapacitete u narednom periodu daju nam za pravo da budemo optimistični po ovom pitanju.

eKapija: Šta biste posebno istakli u gastro i vinskoj ponudi Trebinja?

– Eno-gastronomska turistička ponuda Trebinja jedan je od najjačih i najrazvijenijih segmenata ukupne turističke ponude. Raznovrsnost prirodnih resursa i bogatstvo kulturnog nasleđa Hercegovine posebno su obogaćeni gostoljubivošću i srdačnošću lokalnog stanovištva koje, u skladu sa tradicijom, dočekuje gosta sa bogatom trpezom zdrave i prirodne hrane. Hercegovci su zaista dobri i pažljivi domaćini. Ono po čemu je prepoznatljiva ova regija jeste tradicionalna kuhinja, koja se podudara sa klimatskim karakteristikama predela i uzima ono najbolje što priroda nudi. I to turisti zaista znaju prepoznati.
Hercegovačka kuća (Foto: TO Trebinje)
Verujem da vam je poznato da u velikom broju restorana i konoba (preko 20 ugostiteljskih objekata) koji se nalaze u Trebinju možete degustirati različite kulinarske specijalitete domaće i internacionalne kuhinje, a vredi izvojiti sir (torotan, škripavac, cijeli, iz mijeha i mladi), med, smokve, suhomesnate proizvode poput hercegovačkog pršuta i sušene govedine, te raštana, cicvare, priganica i prijesnaca i ostalih prepoznatljivih specijaliteta koji su turistima najinteresantniji.
Posebnu pažnju zauzima prodavnica organske hrane „Hercegovačka kuća / Herzeg House“ koja je smeštena u centru Trebinja, a nudi autohtone hercegovačke proizvode: sireve, pršut, med, vina, čajeve, preparate izrađene na biljnoj bazi (melemi, kreme, eterična ulja), te povrće i voće sa ovog podneblja… Objekat je jedinstven iz razloga što se na malom prostoru može pronaći sve ono najbolje što ovo podneblje nudi.
Uz dobru hranu obavezno ide vino, a Trebinje i Hercegovina su sinonim za vino i vinogradarstvo uopšte. Ovo je kraj koji ima dugu vinsku tradiciju, a zapise o hercegovačkim vinima nalazimo u srednjem veku. Prvi kontingent izvezen je preko Trsta u Evropu daleke 1883. godine. O kvalitetu hercegovačkih vina svedoče mnoge medalje koje su im dodeljivane na međunarodnim izložbama vina.
Uzgoj i prerada grožđa tradicija je za mnoge trebinjske porodice, tako da danas na relativno malom prostoru možemo pronaći veliki broj vinarija i vinskih podruma. Svoju ponudu turistima je na raspolaganje pružilo oko 20 vinarija i vinskih podruma, od kojih je 10-ak već steklo uslove za prijem većih turističkih grupa. Dodaćemo da su autohtone sorte Vranac i Žilavka, a pored široke palete ponude vina proizvodi se i rakija lozovača.

eKapija: Trebinje je prepoznato i po verskom turizmu. Šta sve mogu obići oni koji dođu u vaš kraj kada je riječ o vjerskim objektima?

– Verski turizam je jedan od najrazvijenijih oblika turizma u Trebinju. Na teritoriji grada se nalazi veliki broj verskih objekata iz različitih vremenskih epoha, a kao i širom cele Bosne i Hercegovine nalaze se objekti pravoslavne, katoličke i islamske religije.
Hercegovačka gračanica (Foto: TO Trebinje)
Turistima su najzanimljiviji manastiri: Turistički kompleks manastira Hercegovačka Gračanica iz 2000. godine, inače najposećenija lokacija sakralnog karaktera u istočnoj Hercegovini, manastir Tvrdoš iz IV do VI veka sa svojim podrumom vina, manastir Zavala koji se nalazi na rubu Popovog polja u blizini spomenika prirode pećine „Vjetrenica“, Petro-Pavlov manastir iz IV do VI veka smešten u Petrovom polju kod Trebinja i manastir Duži iz XVII veka koji se nalazi u rejonu Trebinjske šume.
Turisti takođe mnogo obilaze verske objekte smeštene u centru grada a to su: Hram svetog Preobraženja Gospodnjeg u gradskom parku, Osman-pašina i Sultan-Ahmetova džamija u Starom Gradu i Katolička katedrala rođenja blažene Device Marije u samom centru Trebinja pored čuvenih platana.
Kada je u pitanju verski turizam posebnu težinu nosi činjenica da je veliki Pravoslavni Svetitelj Sveti Vasilije Ostroški rođen na teritoriji Trebinja, u selu Mrkonjići u Popovom polju, gdje je 1998. na temeljima njegove rodne kuće podignut hram posvećen ovom velikom božijem ugodniku.
Tokom tekuće godine u sopstvenoj režiji, a u saradnji sa kolegama iz TO Danilovgrada realizovali smo projekat „Staza Svetog Vasilija“ kojim je kreirana turistička ruta za individualne turiste i hodočasničke ture koja je povezala više lokacija vezanih za život i delovanje Svetog Vasilija Ostroškog, i samim tim postala jedinstven turistički proizvod kojim se znatno unapredila turistička ponuda u domenu verskog turizma. Pridoda li se tome podatak da je u toku implementacija projekta kojim će se izgraditi kompletan duhovni centar na ovoj lokaciji, možemo govoriti o vrlo ozbiljnim namerama turističke valorizacije ovog još uvijek nedovoljno iskorištenog potencijala.
Dodaćemo takođe da u Trebinju postoji određeni broj još uvek u nevalorizvanih verskih objekata koji će se u budućnosti iskoristiti u turističke svrhe u cilju obogaćivanja i proširenja turističke ponude.

eKapija: Ko su najčešće turisti u Trebinju? Odakle sve dolaze vaši gosti?

– Trebinje posećuju turisti iz različitih i neretko najudaljenijih zemalja sveta, sa svih kontinenata. Struktura zabeleženih registrovanih noćenja i posjeta Trebinju zaista je zanimljiva i šarolika. Prema statističkim podacima obima turističkog prometa Trebinje su u 2018. godini posetili turisti iz čak 90 različitih zemalja sveta.
Panorama Trebinja (Foto: TO Trebinje)
Bitno je napomenuti da se struktura turista koji ostvaruju noćenja u Trebinju delimično razlikuje od strkture turista koji u Trebinju beleže dnevne posete. Tako je za prvih 9 meseci 2019. godine u Trebinju noćilo najviše turista iz Srbije, Turske, Francuske, Grčke i Kine, dok su najveći broj dnevnih poseta zabeležili turisti iz Srbije, Rusije, Austrije, Francuske i Velike Britanije. U ovoj godini svoja prva noćenja ostvarili su turisti iz Libana, Maroka i Egipta, dok su dnevne posete zabeležili turisti iz Kube i Pakistana.
Sve u svemu da se zaključiti da je raznolika turistička ponuda Trebinja uslovila da nas posećuju turisti iz različitih zemalja sveta, sa najrazličitim mogućim odlikama, afinitetima, potrebama i motivima putovanja.

eKapija: Imate li turističku saradnju sa susednim opštinama i gradovima, kako bi se postigla zajednička turistička ponuda?

– Apsolutno smo svesni velike važnosti saradnje koju turizam ima kao posebna privredna oblast koja ne poznaje granice, pa shodno tome posebnu pažnju u svom poslovanju poklanjamo uspostavljanju regionalne i međudržavne saradnje i formiranju zajedničke turističke ponude.
Unapređenje i proširenje turističkih veza i konekcija sa poslovnim subjekatima iz oblasti turizma, turističkim agencijama, hotelskim kućama, organizatorima putovanja i drugim organizacijama uvek postavljamo kao jedan od prioriteta delovanja i poslovanja.
Danas je regionalnu turističku ponudu bez Trebinja gotovo nemoguće ni zamisliti. Svojom turističkom ponudom i rezultatima koje beležimo, postali smo nezaobilazna tačka obilaska velikog broja afirmisanih turstičkih agencija i turoperatera, stekli jake reference i odličnu reputaciju koja nas je promovisala u pouzdanog poslovnog partnera i saradnika.
Poslovna saradnja sa turističkim organizacijama u zemlji i okruženju biće nastavljena i unapređena kako prilikom sprovođenja određenih turističko-propagandnih manifestacija i akcija, tako i u drugim delatnostima, ali ćemo inicirati proširenje saradnje na nove turističke organizacije.
Manastir Tvrdoš (Foto: TO Trebinje)
Takođe iniciraćemo različite vidove saradnje, kako regionalne, tako i međudržavne, a posebno sa gradovima prijateljima iz zemlje i inostranstva i gradovima kojima je Trebinje zanimljivo kao turistička destinacija i odredište. Svesni smo i velike važnosti, te ogromnih mogućnosti koje za unapređenje turizma Trebinja imaju jake turističke asocijacije u okruženju (posebno Dubrovnik), pa ćemo u skladu sa tim nastaviti sa različitim aktivnostima vezanim za pokušaj uspostavljanja institucionalne saradnje, a tamo gde već postoji istu ćemo unapediti, ojačati i proširiti (Mostar, Herceg Novi, Budva)…

eKapija: Koliko je razvijena avanturistička ponuda – obilasci planina, pećina, biciklizam?

– U pitomim i prelepim krajolicima u okolini Trebinja, svakom zaljubljeniku u prirodu pruža se niz mogućnosti da istraži prirodu i doživi nezaboravnu avanturu kroz paraglajding, planinarenje, biciklizam, brdski biciklizam, ronjenje, nomad, kanu i foto safari.
Možemo konstatovati da je globalni trend vezan za sve intezivniju potražnju avanturizama i aktivnog odmora uopšte zahvatio i naše krajeve. Na temelju te potražnje formirala se turistička ponuda avanturizma, boravka u prirodi i aktivnog odmora, pa sa pravom možemo reći da smo spremni da odgovorimo na najrazličitije vrste upita i želja.

Projekat kompanije Swisslion koji se odnosi na turistički kompleks „Grad sunca“ znatno je doprineo unapređenju ponude avanturizma u Trebinju. U julu mesecu 2017. godine svečano je otvorena Istočna kapija Grada Sunca u okviru koje je osam hektara hercegovačkog krša oplemenjeno izgradnjom Aqua Parka i „Dino Parka“ sa adrenalinskim i zabavnim sadržajima. Od samog otvaranja ovaj turistički kompleks počeo je da beleži veliki broj poseta turista iz različitih zemalja sveta.

Uređene lokacije u prirodnom ambijentu, izletišta Ubla, Jazina, Lastva i Studenac, kupališta na rijekama Trebišnjici i Sušici, zatim Olimpijski bazen, bazen u Bregovima i niz bazena u Gradu sunca, uz mogućnost posmatranja ptica uz stručne vodiče i vožnje Trebišnjicom u barkama sadržaji su koji dodatno upotpunjuju ponudu avanturizma, aktivnog odmora i boravka u prirodi i doprinose da Trebinje u smislu ovog turističkog segmenta bude vrlo atraktivna i privlačna turistička destinacija.

eKapija: U kom pravcu bi voleli da se razvija dalje turistička ponuda Trebinja? Šta je cilj grada?

– Trebinje spada u red gradova koji imaju jasnu viziju privrednog i ekonomskog razvoja, a svakako da je turizam oblast koja predstavlja jedan od stubova budućeg razvoja Trebinja.
Podrum vina u Trebinju
Sa ponosom možemo istaći da su se nakon decenijskog stihijskog turističkog razvoja stekli uslovi da turizam bude planski i strateški uređena privredna grana, i to kroz veoma bitan strateško-planski dokument koji će biti usklađen sa strateškim, razvojnim i planskim aktima na lokalnom, republičkom i državnom nivou.
U pitanju je „Strategija razvoja turizma Grada Trebinja 2020-2030.“ koja predstavlja osnovni strateški i planski dokument čiji je primarni cilj dugoročni, kontinuirani i sistematični razvoj turizma Trebinja. Očekujemo da se tokom narednih meseci okonča tenderska procedura koja je u toku, odabere konsultantska kuća sa jakim referencama koja će uz tim koji će imenovati Grad Trebinje krenuti u realizaciju ovog bitnog posla.
Dalje bismo naveli da u skladu sa globalnim turističkim trendovima očekujemo da se kao turistička destinacija uz snažnu i intezivnu turističku promociju, te sprovođenje različitih akcija i aktivnosti vezanih za specijalizovane markentinške kampanje još bolje pozicioniramo na tržištu i našoj turističkoj destinaciji uz proces brendiranja damo veću stepen prepoznatljivosti.
Svakako da su naša očekivanja vezana za dalji nastavak jednog kontinuiranog rasta obima turstičkog prometa koji se bilježi godinama unazad, te nove investicije koje će dati dodatnu vrijednost sveukupnoj turističkoj ponudi.

Takođe, očekujemo značajnije pomake kada je u pitanju regionalno i međudržavno uvezivanje i formiranje zajedničkog turističkog proizvoda koji će usloviti podizanje nivoa konkurentnosti i izlazak na nova, do sada nepoznata i neistražena turistička tržišta, a nastojaćemo da posebnu pažnju posvetimo dalekim prekookeanskim tržištima Azije i SAD-a.

Iskoristićemo priliku da navedemo neke značajnije poslovne aktivnosti i projekte koje smo realizovali i implementirali u proteklom periodu, a od velikog su značaja za unapređenje poslovanja naše ustanove i razvoja turizma u Trebinju uopšte.

– Predstavljanje na Međunarodnim sajmovima turizma, turističkim berzama, stručnim skupovima, konferencijama, manifestacijama i dešavanjima (poseban akcenat na inostranim sajmovima);
– Specijalizovane promotivne aktivnosti: Promotivna kampanja „Go Trebinje“; Promotivna reklamna kampanja putem bilborda u blizini aerodroma u Crnoj Gori i Hrvatskoj; Izrada i instalacija turističkih putokaza (Dučićeva ulica); Brendiranje autobusa motivima Trebinja na redovnoj liniji Trebinje – Beograd; Izrada i instalacija reklamnog 3D natpisa „LOVE TREBINJE“;
– Organizacija studijskih poseta, prijema i boravaka, te predstavljanje turističke ponude Trebinja za TV ekipe, novinare, blogere, turističke agencije, turoperatere i stručnu turističku javnost;
Jagnjetina ispod sača (Foto: TO Trebinje)
– Organizacija manifestacija samostalno ili u saradnji sa poslovnim partnerima ili relevantnim institucijama;
– Realizovani projekti sopstvenim ili donatorskim sredstvima: „Unapređenje turističke infrastrukture kroz postavljanje vidikovca“, „Unapređenje turističko-informativne i promotivne delatnosti postavljanjem touch screen digitalnih kioska“, Staza Svetog Vasilija“;
– Izrada zvaničnog promotivnog turističkog videa Trebinja;
– Aktivnosti na ispitivanju tržišta i prilagođavanje ponude tržištu (city break „Trebinje – mesto za sve generacije, promotivni materijal na 23 svetska jezika);
– Aktivnosti vezane za razvoj i unapređenje opštih uslova poslovanja: Unificiranje i brendiranje promocije na društvenim mrežama; Redizajniran, dopunjen i moderno kreiran web sajt (srpski, engleski i ruski); Unapređena ukupna internet promocije;
– 33 licencirana turistička vodiča kroz obuku MTT;
– Kroz posebnu akciju registrovano preko 300 novih ležajeva u privatnom smeštaju;
– Odlukom MTT RS Trebinje proglašeno prvim turističkim mestom u Republici Srpskoj;
– Za dve godine skoro je dupliran broj noćenja (2016. oko 52.000; 2018. oko 94.000) i iznos prikupljenih sredstava po osnovu boravišne takse (oko 80.000 KM; 2018 – 150.000 KM).