Manastir Duži, sa crkvom posvećenoj Pokrovu Presvete Bogorodice, nalazi se u Šumi Trebinjskoj s lijeve strane rijeke Trebišnjice; udaljen je od nje oko 4 km, a od Trebinja oko 12 km, na putu prema Dubrovniku. Iako je u ravni, vidik sa platoa na kojem leže Manastirske zgrade, pruža se nesmetano na sve četiri strane i obuhvata okolne masive i vrhove.

 

 

Takav vidik usađuje doživljaj ogromnog prostranstva. Mediteranska klima i blizina mora daju poseban ton na vegetaciju ovog prostora. U prošlosti, više nego danas, Šuma Trebinjska bila je na glasu po najtraženijem (možda i najboljem) duvanu, redovno otpremanom caru Franji Josifu u Beč.

Manastir Duži je jedan od mlađih manastira na ovim prostorima. Njegovo ime se pominje tek krajem XVII vijeka Kao što se već zna, po razaranju Tvrdoša 1694.g., zajedno sa jednim brojem kaluđera, Mitropolit Savatije Ljubibratić odlazi u Herceg Novi, a njegov nasljednik Mitropolit Nektarije Zotović, prelazi sa kaluđerima u Manastir Duži, i tu će ostati Mitropolitsko sjedište sve do 1776. godine.
Godine 1777. umro je Stefan Milutinović, posljednji Mitropolit Zahumsko-Hercegovački koga je bila imenovala Srpska Pećska Patrijašija. On je sahranjen u Dužima, (spomenik mu je podiglo bratstvo Manastira Duži 1904. godine).

Novi, fanariotski vladika Hercegovački Antim prenosi 1777. godine vladičansko sjedište u Mostar, tadašnji centar turskih upravnih vlasti Hercegovine. Obnovljeni Tvrdoš od 1992. godine iznova postaje stolica Zahumsko-hercegovačkog i Primorskog Vladičanstva.
Budući da je Manastir Duži bio nasljednik Tvrdoški, i Mitropolitska rezidencija, postojao je običaj, a za to je bilo i osnova da se iz redova njegovih kaluđera biraju Hercegovački Mitropoliti, kao što je bio slučaj sa Aksentijem i već gore spomenutim Stevanom (Radivojevićem) Milutinovićem. Prva dva Hercegovačka Mitropolita, koji su zamjenili fanariote, Leontije Radulović (1888-89) i Serafima Perovića (1889-1903), zatim Gerasim Jovanović, bili su postrižnici Manastira Duži. Jeromonasi Manastira Duži vršili su često dužnosti paroha u Dubrovniku, Mostaru, Sarajevu i Trstu. Sa Dubrovnikom su postojale naročito dobre veze, pošto tu ranije nije bilo pravoslavne crkve. Mnogi pravoslavni Dubrovčani sahranjivani su u Duškom Manastirskom groblju, jer je uprava Dubrovačke republike dugo bila vjerski stroga. U Manastiru Savini (kod Herceg Novog) do prvih decenija XIX veka bilo je još uvek Duških kaluđera. Danilo Rajović, pod čijom je upravom sazidana nova Savinska crkva 1777. godine, bio je Duški postrižnik.

Stradanja Manastira Duži tokom XIX vijeka učinili su da su mnoge vrijedne stvari i iz ranijih vremena uništene ili raznjete bez traga. U kritičnim trenucima neke od Manastirskih vrijednosti odnešene su u Manastir Savinu u Herceg Novi. Od starijih stvari iz Manastira Duži Vl. Ćorović je u Savini našao 2 Jevanđelja, od kojih je 1 bilo okovano srebrom, i 1 Pomenik, i Petohljebnicu iz 1650. godine. Većinu stvari u XVIII vijeku Manastir je dobio od svojih priložnika.

No Manastir nije bio koncentrisan isključivo duhovni, već nacionalni i oslobodilački epicentar Srpske Hercegovine. U zimu uoči Svetog Nikole 1857. godine u Manastiru Duži započeo je ustanak Srba pod vođstvom Luke Vukalovića. U mjesecu februaru 1858. godine Turci su zauzeli i opljačkali Manastir. Kaluđeri su se sklonili u Dubrovnik. Po okončanju ustanka ruski konzul u Dubrovniku i veliki prijatelj Srpskog naroda. Al. Giljferding, uspeo je da izdejstvuje novčanu pomoć od ruske carice za obnovu Duškog Manastira. Godine 1861. u Hercegovini je ponovo izbio ustanak, pod vođstvom arhimandrita Nićifora Dučića. Duški kaluđeri su se priključili ustanicima, i to je bio razlog da Manastir ponovo padne u turske ruke. Na intervenciju ruskog, francuskog i austrijskog konzula, Manastir (postradao od Turaka) je opravljen. U trećem ustanku, koji je izbio 1875. godine Manastir je po treći put bio u rukama Turaka. Mnoge vrijednosti Manastirske bile su uništene, a manji broj je prenijet u Manastir Savinu kod Herceg Novog.

Odlukom Berlinskog kongresa 1878. godine cijela Bosna i Hercegovina je okupirana od strane Austro-Ugarske monarhije. U godinama koje su uslijedile, u Manastiru Dužima kovani su planovi za obnovu i uređivanje celokupnog Manastirskog kompleksa. Nažalost, desi se požar i Manastir 6. septembra 1886. godine gotovo sasvim izgore. Sasvim je sigurno da kameni zidovi crkve nisu bili požarom srušeni, pa je obnova brzo tekla. Uslijedila je pomoć Zemaljske vlade Bosne i Hercegovine u iznosu od 200.000 forinti za to da se Manastirske ruševine poprave i podignu. (U crkvi lijevo, do oltara, oslonjena na unutrašnju stranu sjevernog zida, stoji bronzana ploča sa izlivenim tekstom u ćirilici, kojim se iskazuje zahvalnost caru Franji Josifu za pomoć kojom je izvršena obnova.)

Hercegovina Promo, septembar 2012.

Facebook komentari

komentar