Hristos vaskrse, Hristos vaskrs, Hristos voskrese, Hristos vaskrese, Hristos voskrse – kako se pravilno kaže?

Prvo i prije svega, za koji god vid čestitanja da se odlučite, pa bilo to i jednostavno „Srećan Uskrs“, bićete u pravu. Jer, svi ovi različiti oblici pozdrava nastali su zbog raznih uticaja kulturnih i vremenskih tradicija, u kojima smo se nalazili. Tako danas imamo Uskrs – srpsko narodno, Vaskrs – staro srpsko književno i crkveno i Voskresenije današnje srpsko crkveno. Ono što će vam svaki pravi vjernik reći jeste da je ama baš totalno nebitno koji ćete oblik odabrati, sve dok je čestitka od srca.

Gramatika, s druge strane, ima nešto stroža pravila od vjernika.

Prema današnjem opšteprihvaćenom riječniku Matice srpske, najpravilnije bi bilo reći: “Hristos vaskrse”! Pored toga ispravno je i “Hristos voskrese”.

Izvorni oblici riječi kao što su Vaskrs, Vaskrsenije, Vaskrsnuti, Vaskrse potiču iz starog srpkog crkvenog i književnog jezika. Ove riječi u prevodu označavaju uskrsnuće, odnosno ustajanje iz mrtvih i ponovno oživljavanje.

Takozvani srpskoslovenski jezik, odnosno srpska redakcija staroslovenskog jezika, nastala je u vrijeme kada su Srbi primili slovensko bogosluženje i slovensku pismenost, tokom X vijeka. Od tada pa do prvih decenija XV veka, Srbi su pomenute riječi izgovarali sa poluglasnikom iza početnog “V”, a od XV vijeka pa nadalje izgovaraju ih sa “A”. Dakle to je riječ Vaskrs.

Negdje od sredine XVIII vijeka do danas ruskoslovenski jezik se upotrebljava u Srpskoj pravoslavnoj crkvi kao zvaničan crkveni jezik. U tom crkvenom jeziku riječi o kojima govorimo izgovaraju se na ruski način, sa “O” u prvom slogu, Voskresenije, Voskresnuti, Voskrese.

Reč Uskrs pripada srpskom narodnom jeziku, u kojem je u veoma davno vrijeme početno “U” dobijeno od starog početnog “V”.

Da je razlika između riječi Uskrs i Vaskrs zapravo političkog karaktera piše u Srpskom jezičkom priručniku, čiji su autori Pavle Ivić, Ivan Klajn, Mitar Pešikan i Branislav Brborić.

U ovom Priručniku piše da postoji veliki broj hrvatskih riječi čije preuzimanje ne dolazi u obzir, ali i da je „broj takvih reči donekle i vještački povećan posljednjih godina, politički motivisanim (mada sasvim nenaučnim) tvrdnjama da je tobože domovina „hrvatski“, a samo otadžbina srpski, ili da „hrvatske“ oblike Uskrs, uskršnji treba zamjeniti „srpskim“ Vaskrs, vaskršnji“.

Ipak, u Pravopisu srpskog jezika piše da, iako se obje riječi koriste u srpskom književnom i narativnom izrazu, izvjesne razlike postoje. One su stilskog karaktera, pa je tako prefiks „vas-“ svečaniji, a prefiks „us-“ pripada stilski neutralnom standardu.

Tako da je potpuno ispravno i u duhu našeg srpskog jezika i pravoslavlja čestitati i Usrks, kao i Vaskrs. Dakle, dragi čitaoci – srećan Uskrs, uz pozdrav: “Hristos vaskrse”!

A za one koji ne slave – srećna nedelja i neradni ponedeljak 😉

 

Izvor: Noizz.rs